tiện tay

Anh ấy tiện tay tắt đèn khi ra khỏi phòng.

Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Thuận tiện, dễ dàng khi thực hiện vì đang ở trong tầm tay hoặc đang làm việc gì đó: Chỉ sự thuận lợi, không cần cố gắng nhiều vì vật cần dùng ở ngay gần hoặc vì đang thực hiện một hành động liên quan.
   • Làm một việc phụ, bổ sung một cách ngẫu nhiên, không có chủ đích từ trước: Hành động được thực hiện thêm một cách tự nhiên, nhân tiện khi đang làm việc chính.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Cái kéo ở ngay đây, thật là tiện tay. (Cái kéo ở vị trí rất dễ lấy, rất thuận tiện.)
  • Anh ấy tiện tay tắt đèn khi ra khỏi phòng. (Anh ấy tắt đèn một cách tự nhiên và dễ dàng khi ra khỏi phòng vì công tắc ở ngay cửa.)
• Dùng để bổ nghĩa cho hành động: (Trên đường đi chợ về, một việc đã định sẵn, chị nhân tiện mua thêm rau cho tôi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tiện tay thì làm/lấy/...": Cấu trúc nhấn mạnh tính chất ngẫu nhiên, thuận tiện của hành động phụ.
  • Thấy chìa khóa trên bàn, tôi tiện tay cất vào ngăn kéo. (Hành động cất chìa khóa được thực hiện ngay lúc đó vì thấy nó ở ngay trước mặt.)
• Dùng để giải thích, biện minh cho một hành động nhỏ:
  • "Sao anh lại sửa cái vòi nước?" – "À, tiện tay thôi, vì đang sửa chữa trong nhà tắm." (Hành động sửa vòi nước được làm thêm một cách tự nhiên trong ngữ cảnh đang sửa chữa chung.)

Biến thể và từ gần giống

• Tiện thể (phó từ): Nhân tiện, nhân dịp. Thường dùng cho hành động hoặc lời nói được thực hiện thêm một cách có chủ ý hơn một chút so với "tiện tay".
  • Tiện thể anh đi làm, anh gửi giúp tôi bức thư này.
• Tiện đây (phó từ): Nhân đây, nhân lúc này. Thường dùng để mở đầu một việc hoặc lời nói bổ sung.
  • Tiện đây tôi xin thông báo một việc.

Từ đồng nghĩa

• Thuận tay: Dễ dàng, thuận tiện khi thao tác (nhấn mạnh sự thuận lợi về vị trí, động tác).
• Nhân tiện: Nhân dịp, nhân thể (nhấn mạnh về thời cơ, hoàn cảnh thuận lợi).

Thành ngữ liên quan

• Tiện tay tiện chân: Nhấn mạnh sự thuận tiện về cả vị trí lẫn hành động, thường dùng khi có thể làm được nhiều việc nhỏ một cách dễ dàng.
  • Đang ở trong bếp, chị ấy tiện tay tiện chân dọn dẹp luôn.
• Tiện đâu dùng đấy / Tiện tay đâu dùng đấy: (Thường dùng với nghĩa tiêu cực) Hành động tùy tiện, sử dụng bừa bãi thứ gì đó có sẵn mà không cân nhắc.
  • Nó không tìm búa mà tiện tay đâu dùng đấy, lấy cả cục gạch để đóng đinh.